İki akademisyenden endemik bitki keşfi
Ege Üniversitesi Fen Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Hasan Yıldırım ile Hacettepe Üniversitesi Fen Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Barış Özüdoğru, dünyada sadece Malatya’nın Akçadağ ilçesi sınırlarındaki Levent Vadisi’nde yayılım gösteren bir bitkiyi bilim dünyasına kazandırdı. Bilimsel adı Heldreichia bupleurifolia subsp. malatyana olarak yayınlanan bitkiye Türkçe Malatya Topaçhardalı adı verildi.
Merkezin yönetim kurulu üyesi de olan Doç. Dr. Yıldırım, Malatya’nın Akçadağ ilçesi sınırlarındaki Levent Vadisi’nde, bin 200 ila bin 275 metre rakımlarda rastladığı bitkiyi topladıktan sonra bu konuda uzman Doç. Dr. Özüdoğru ile irtibat kurduğunu ve çalışma yaptıklarını söyledi.
Dünyada sadece Levent Vadisi’nde rastlanıyor
Topaçhardalı (Heldreichia) cinsi Hardalgiller (Brassicaceae) ailesinde yer alan bitki türünün dünya tek türü bulunduğuna değinen Doç. Dr. Yıldırım, söz konusu bitkinin Anadolu’da yaygın olarak ve Lübnan’da ise küçük bir bölgede yayılış gösterdiğini ve dört alt türünün bulunduğunu söyledi. Bilim dünyasına kazandırdıkları Malatya Topaçhardalı ile alt tür sayısının beşe yükseldiğini kaydeden Doç. Dr. Yıldırım, “Bu alt türlerden Malatya Topaçhardalı da dahil olmak üzere dördü sadece ülkemize has olan endemik alt türler” diye konuştu.
Bulunduğu rakım açısından diğer türlerinden farklılık gösteriyor
Uzun süredir Hardalgiller ailesine yönelik akademik çalışmalarda bulunduğunu hatırlatan Doç. Dr. Özüdoğru, söz konusu bitkinin Anadolu Diyagonali denilen Amanos Dağları’ndan başlayıp Kuzey Doğu yönünde ilerleyen dağların Alpinik kuşağındaki hareketli kayalıklara özgü bir yapısı olduğunu belirtti. Topaçhardalı’na genellikle 2 ila 3 bin metrenin üzerindeki yüksekliklerde rastlandığını dile getiren Doç. Dr. Özüdoğru sözlerini şöyle sürdürdü; “Bu neden önemli, bitkilerin farklı yüksekliklere verdikleri cevap, tolerans ve iklim değişikliğine uyumunu araştırabilmemiz için güzel bir model olabilir. Çünkü en yakın akrabaları 2 ila 3 bin metrelerde yetişirken, bu bitki bin 200 metrelerde yetişiyor. Bağlı bulunduğu aile, bizim için önemli; dünyada bu aileyle ilgili 3 bin 500 kadar türü varken, bunların yaklaşık 700’ü Anadolu’da bulunuyor ve birçoğu endemik. Dünyada tür zenginliği açısından ABD’nin ardından ikinci sıradayız”.
Tarım zararlılarıyla organik mücadelede kullanılabilir
Hardalgiller ailesinin genetik çeşitlenme merkezinin de Anadolu olduğunu çok iyi bildiklerine dikkat çeken Doç. Dr. Özüdoğru, “Üzerinde durulması gereken bir bitki ailesi çünkü birçok ekonomik bitkiyi de içinde bulunduruyor. Lahana, brokoli, karnabahar, kanola gibi çok sayıda ekonomik önemi bulunan bitki de bu ailede bulunuyor. Bunun dışında, bu aileyi özel kılan, Glikosinolat dediğimiz bir molekül ailesinin sadece Hardalgiller’e ve yakın akrabalarına özgü olmasıdır. Bu bahsettiğimiz bileşikler bitkilerin böceklere, tarım zararlılarına karşı geliştirdikleri bir uyumsal yanıt, doğal savunma mekanizması, doğal popülasyonlarda gözlenen moleküller, yapılacak bilimsel çalışmaların ardından tarım zararlılarına karşı mücadele yöntemleri arasında kullanılabilir” diye konuştu.
