En çok plastik atık üreten 10 ülke

Giderek büyüyen plastik atık kirliliği sorunu çevremizi ciddi şekilde etkiliyor. Dünya genelindeki plastik üretimi ve tüketimi arttıkça, plastik atıklarının yönetimi de büyük bir sorun haline geldi. Çöp sahalarında, okyanuslarda ve doğal alanlarda her yıl katlanarak artan bu sorunu çözmek için acilen küresel bir eylem gerekli. 1950’lerden 2017’ye kadar tahminen 9,2 milyar ton plastik üretildi. Bunun dörtte birinden azı hala kullanılıyor ve yalnızca 600 milyon tonun geri dönüştürüldüğü biliniyor. Her dakika, bir çöp kamyonu hacminde plastik atık okyanusa karışıyor. Bu atıkların biyolojik olarak çözünmeleri ise yüzlerce yıl sürebilir…

BM Çevre Programı (UNEP) araştırmasına göre, mevcut eğilimler devam ederse 2050 yılına kadar plastik atıklar nedeniyle denizlerde daha az balık olacak. Yıllık düzeyde, kişi başına üretilen plastik atık miktarı ABD’de ortalama 221 kg iken, Avrupa OECD ülkelerinde ise bu miktarın 114 kg’dan ortalama 69 kg olduğu belirtiliyor.

Kişi başına en çok plastik atık üretimi

Plastik tüketimini azaltma çabalarına rağmen, on ülke küresel çapta en fazla plastik atık üreten ülkeler olarak öne çıkıyor. Bazı ülkeler, gezegenimizin sağlığını tehdit eden plastik atık kriziyle mücadelede önemli bir sorumluluğa sahip.

• Amerika Birleşik Devletleri

Amerika Birleşik Devletleri’nde plastik kullanımı son kırk yılda önemli ölçüde arttı ve belediye plastik atıklarının en az yüzde 85’i çöp sahalarına atılıyor. ABD, her yıl 42 milyon tondan fazla plastik atık üretiyor. Bu da her Amerikalı için yaklaşık 130 kg çöp anlamına geliyor. ABD’de plastik atıkların geri dönüşüm oranıysa düşüyor. 2021 istatistiklerine göre, plastik atıkların sadece yüzde 5-6’sı geri dönüştürülmüş. Altyapının, Amerikan plastik üretimindeki muazzam büyümeye ayak uydurması gerekiyor, ancak bu kontrolsüz üretim artışı, atıkların yanlış yönetilmesine, yakılmasına ve çöp sahalarında verimsiz bir şekilde bertaraf edilmesine yol açarak 2,2 milyon ton plastiğin çevreye ‘sızmasına’ neden oluyor.

• Hindistan

Hindistan, yılda yaklaşık 9,46 milyon ton plastik atık üreten dünyanın en önemli plastik atık üreticilerinden biri. Ülke şu anda plastik atıklarla ilgili ciddi bir sorunla karşı karşıya. Hindistan’da üretilen plastik atık miktarı şaşırtıcı boyutta ve giderek büyüyen bir çevresel endişe haline geldi. Bu sorunun temel nedeni, ülkedeki uygun atık yönetimi altyapısının eksikliği. Bu eksiklik, sokakların kirlenmesine, çöp sahalarının taşmasına ve plastik atıkların su kaynaklarına sızmasına neden oluyor. Her yıl yüzde 40’ı toplanmayan tonlarca plastik atık nedeniyle Hindistan hükümeti, Plastik Atık Yönetimi Kuralları adlı bir girişim başlattı. Bu ve benzeri programlar, ülkede, tek kullanımlık plastik kullanımını azaltmayı, geri dönüşümü ve konuyla ilgili farkındalığı artırmayı, uygun atık yönetimini teşvik etmeyi amaçlıyor.

• Çin

Dünyanın en büyük plastik üreticisi Çin, yaklaşık 60 milyon ton plastik atık üretiyor. Ürettiği plastiğin sadece 16 milyon tonunu geri dönüştürüyor, yüzde 70,6’ya varan oranlarda yakıyor. Ancak ülke, plastik atık kirliliğiyle mücadele etmek için tek kullanımlık plastiklerin yasaklanması ve döngüsel ekonomiye odaklanılması gibi olumlu adımlar attı. Yanlış yönetilen çevre sorunlarına rağmen, katı atık yönetimi ve altyapısına yönelik düzenlemeler ve mali yatırımlarla, kişi başına plastik tüketimi ABD’nin oldukça gerisinde.

• Brezilya

Brezilya’daki plastik atık sorunu acil dikkat gerektiren önemli bir konu. ABD, Çin ve Hindistan’ın ardından dünyanın en büyük dördüncü plastik atık üreticisi olan Brezilya, yılda yaklaşık 11,3 milyon ton plastik atık üretiyor ve bunun sadece yüzde 1,28’i geri dönüştürülüyor. Bu da önemli miktarda plastik atığın çöplüklerde, yanlış yönetimle ya da okyanuslarda son bulduğu, çevre ve deniz yaşamı için ciddi bir tehdit oluşturduğu anlamına geliyor. Brezilya’da her yıl tüketilen tek kullanımlık plastik ürünlerin yüzde 13’ünü tabak, bardak, çatal-bıçak, plastik torba ve pipet gibi ürünler oluşturuyor.

• Japonya

Çevreye duyarlılığı ve temizliğiyle bilinen Japonya’nın ciddi bir plastik atık sorunuyla karşı karşıya olması endişe verici. Japonya yılda yaklaşık 9 milyon ton plastik atık üretiyor. Bunun yüzde 40’ından fazlası ambalaj ve gıda kapları gibi tek kullanımlık plastikten oluşuyor. Küresel olarak en büyük plastik ambalaj tüketicilerinden biri olmasına rağmen, bu atıkların çoğu çöplüklerde veya okyanuslarda son buluyor ve ekosistemler için önemli bir tehdit oluşturuyor. Japonya’da atıkların geri dönüşüm oranı yüzde 19,9. Ülkede geri dönüştürülebilir malzemelerin toplanması için etkili bir sistem olmasına rağmen, önemli miktarda plastik atık ya yakılıyor ya da işlenmek üzere başka ülkelere ihraç ediliyor.

• Endonezya

Endonezya yılda yaklaşık 7,8 milyon ton plastik atık üretiyor. Bunun 4,9 milyon tonu toplanmayan, açık çöplüklere atılan ya da atık sahalarından sızan atıklardan oluşuyor. Plastik atıklar, Endonezya nehirlerini ve okyanusu etkiledi; çöp toplama sistemi yoksunluğu nedeniyle çoğu kırsal alanlardan olmak üzere 600.000 tondan fazla plastik çöpe atıldı. Bu durum, Endonezya hükümetinin denizdeki plastik atığı 2025 yılına kadar yüzde 70 oranında azaltmayı amaçlayan, binlerce geleneksel balıkçıya denizden plastik çöp toplamaları için ödeme yapacak bir program başlatmasına yol açtı.

• Rusya

Rusya, plastik atık üretimi 8,47 milyon tona yükselen birkaç ülkeden biri ve bu miktar gün geçtikçe artıyor. Ülke, atık yönetim sistemi yetersizliği, geri dönüşüm altyapısının eksikliği ve farkındalık yoksunluğu nedeniyle önemli zorluklarla karşı karşıya. Bazı geri dönüşüm programları mevcut olsa da, bunlar yaygın veya iyi kurgulanmış programlar değil.

• Almanya

Almanya, geri dönüşümde dünya lideri olarak anılmasına rağmen, başta plastik olmak üzere Avrupa’nın en büyük ambalaj atığı üreticilerinden biridir. Ülke her yıl yaklaşık 6,5 milyon ton plastik atık üretiyor ve bunun önemli bir kısmı ambalaj malzemelerinden kaynaklanıyor. Döngüsel ekonomi uzmanı Philipp Sommer’e göre, Almanya, yaygın olarak bilinenden çok daha az plastik ambalaj atığını geri dönüştürüyor. Geri dönüştürülen plastik atık oranıysa yüzde 38.

• Birleşik Krallık

Yaklaşık 6,4 milyon ton plastik atık üreten Birleşik Krallık, kişi başına üretilen atık miktarıyla dünyanın en önemli plastik atık kaynaklarından biri. Hükümetin çabalarına rağmen, ülke hala önemli ölçüde plastik atık üretiyor ve geri dönüşüm altyapısının bu büyümeye ayak uydurması gerekiyor. Birleşik Krallık hükümeti, plastik atıkların azaltılmasına yönelik; plastik poşet ücreti ve tekstilde, kozmetiklerde, kişisel bakım ürünlerinde kullanılan mikroboncukların yasaklanması gibi tedbirler uygulamaya koydu.

• Meksika

Meksika, plastik kirliliğinden mustarip ülkelerden biri. Ülkenin ürettiği 5,9 milyon ton plastik atığın yüzde 15’i geri dönüştürülüyor. Meksika, yüzde 91 gibi yüksek bir atık toplama yüzdesine sahip olmasına rağmen, bu atıkların çoğu uygunsuz bir şekilde düzensiz depolama alanlarında bertaraf edilmekte veya çöp olarak çevreye karışmakta. Bu uygunsuz bertaraf, havaya zehirli kimyasallar salan yakma işlemine yol açıyor. Bu sorun özellikle ülkenin başkenti Mexico City’de ciddi boyutlara ulaşıyor. Burada günde tahmini 13 bin ton atık üretiliyor ve bu atıkların yüzde 40’a varan kısmını plastik oluşturuyor.

Altyapılarını geliştirmeye çalışan orta ve düşük gelirli ülkeler daha fazla plastik atık üretme eğilimindeler ve atık yönetimi konusunda yeterli beceriyi gösteremiyorlar. Asya’nın bazı bölgeleri, özellikle yanlış yönetilen plastik atıkların kritik seviyelere ulaştığı Hindistan, Çin ve büyük miktarlarda plastik atık ithalatı yapan Endonezya, plastik kirliliği çıkmazındalar.

Ülkelerin plastik çöplerle başa çıkma yöntemleri büyük ölçüde bir ulusun ekonomik durumuna bağlı. Zira daha varlıklı ülkeler genellikle plastik atıklarını yakıyor, çok azını geri dönüştürüyor ya da uygun şekilde düzenli depolayıp bunları düşük ve orta gelirli ülkelere gönderiyor. Daha az varlıklı toplumlar ise, bu atıkları kontrolsüz bir şekilde çöpe atıyor veya açıkta yakıyor. Yanlış yönetilen plastik atık kirliliği nihayetinde su yollarına, denizlere ve okyanuslara karışıyor. Giderek artan plastik kirliliği sorunu, iç içe geçmiş ve çok yönlü olması nedeniyle dünya çapında işbirliğine dayalı ve eşgüdümlü önlemler gerektiriyor.

Plastik atıkların azaltılması

Bir zamanlar ‘fenomen malzeme’ olarak kabul edilen plastik, en yakıcı çevre sorunlarından biri haline geldi. Plastik atıklar biyoçeşitliliğimize, ekosistemlerimize, hayvan ve bitki yaşamına ve insan sağlığına önemli ölçüde zarar veriyor. Plastik atık kirliliğinden kurtulmak için işe tek kullanımlık ürünler yerine yeniden kullanılabilir malzemeler kullanarak başlamak gerekiyor. Plastik atıkların küresel geri dönüşüm oranı yalnızca yüzde 9…

Birçok ülke, plastik atıkların azaltılması ve bertaraf yöntemlerinin geliştirilmesi için eylemler başlattı ve programlar yürürlüğe koydu. Örneğin; Almanya, plastik atıklarla mücadele etmek için uluslararası bir koalisyona katıldı. Avustralya’da bireyleri ve işletmeleri plastik tüketimini ve atıklarını azaltmaya teşvik etmek amaçlı ‘Plastiksiz Temmuz’ programı yürütülüyor. Norveç, plastik şişe depozito sistemini uygulamaya koyarak yüksek bir geri dönüşüm oranı yakaladı ve plastik atıkların azalmasını sağladı.

Çevreyi korumak adına plastik çöp üretimini sınırlandırmak ve bertaraf prosedürlerini geliştirmek için güçlü önlemler alınmalı. Bunu başarmak için etkili bir strateji geliştirmek, plastik çöp miktarını büyük ölçüde azaltan yeniden kullanılabilir bez torbaları ve kapları teşvik etmek gerekli. Geri dönüşüm altyapısının ve teknolojisinin geliştirilmesine yatırım yapmak da daha fazla plastik atığın çöplüklere veya okyanuslara karışmak yerine geri dönüştürülmesini sağlamak açısından kritik önem taşıyor. Hükümetler ve işletmeler arasındaki işbirliği, sürdürülebilir malzeme ve uygulamaların kullanılmasını teşvik eden politikaların ve desteklerin geliştirilmesine yardımcı olabilir. Plastik atıkların azaltılmasına yönelik bütüncül bir yaklaşımın benimsenmesi, dünyamızın daha temiz ve sağlıklı bir geleceğe kavuşmasının yolunu açacaktır.

Çöp sahalarının derinliklerine gömülen plastikler, zararlı kimyasalları yeraltı sularına sızdırabilir. Plastik üretmek için petrokimyasalların tedariki ve polimerizasyonu, yenilenemeyen fosil yakıtların sürekli yanmasına ve bunun sonucunda sera gazlarının yayılmasına neden olarak küresel sıcaklıklar ve iklimde tehlikeli bozulmaları yoğunlaştırmakta. Bu nedenle bireyler, plastik kullanımını azaltarak, atık toplamaya katılarak ve plastik ambalajların azaltılmasına yönelik politikaları destekleyerek harekete geçebilir. Çevremizi korumak ve gelecek nesiller için sürdürülebilir bir gelecek yaratmak adına birlikte çalışalım.

Kaynak: https://www.greenmatch.co.uk/