Ana Sayfa Su'ya DairEKOLOJİ Dünyada ve Türkiye’de yeni kömür projelerinin tek alıcısı Çin

Dünyada ve Türkiye’de yeni kömür projelerinin tek alıcısı Çin

Yazar: Belgin TOZAN

Global Energy Monitor (GEM) tarafından yayımlanan yeni rapor; Çin’de devreye alınan kömürlü termik santral sayısındaki ani yükselişin, 2020 yılında dünyanın geri kalanında devreden çıkarılan termik santrallerle telafi edildiğini gösteriyor. Buna rağmen kömür kurulu gücünde 2015’ten bu yana ilk kez küresel ölçekte artış yaşanıyor. 2020’de toplam kurulu gücü 87,4 GW olan planlanan kömür santrallerinin yüzde 85’i Çin’de. Çin, Türkiye ve Balkanlar’daki kömür santrallerinin de yegâne yatırımcısı olmayı sürdürüyor.

Dünyadaki kömürlü termik santral planlarının yıllık değerlendirmesinin yedincisi olan Yükseliş ve Çöküş 2021: Kömürlü Termik Santrallerin Küresel Takibi raporu, 2020 yılında 37,8 GW’lık kömürlü termik santralin kapandığını gösteriyor. Termik santralleri kapatan ülkelerin başında ABD (11,3 GW) ve AB ülkeleri (10,1 GW) geliyor. Rapor aynı zamanda Trump’ın ‘kömüre hücum’ vaadinin gerçekleşmediğini gösteriyor. Devre dışı bırakılan kömür kurulu gücü Obama’nın ikinci döneminde 48,9 GW iken, Trump’ın görev yaptığı dönemde 52,4 GW’a yükseliyor (Şekil 1).

Çin, 2020 yılında dünyadaki yeni kömürlü termik santrallerin (50,3 GW) yüzde 76’sını oluşturan 38,4 GW kapasiteyi devreye aldı. Çin’deki yükseliş dışında dünyada 11,9 GW güçte kömür santrali devreye alındı. Ancak devreden çıkarılan santrallerin dikkate alındığı, Çin’in hesaba katılmadığı durumda, dünyadaki kömür santrallerinin kurulu gücü 2020’de 17,2 GW düştü. Çin hariç, dünya genelindeki kömür kurulu gücü art arda üç yıldır azalıyor.

Bangladeş, Filipinler, Vietnam ve Endonezya’da planlanan 62 GW kurulu güçteki yeni termik santral projelerinin iptaline yönelik açıklamalar yapıldı. Bu durum, Çin dışında, Asya’da planlanan kömür santrallerinin çöküşüne işaret ediyor. GEM, belirtilen dört ülkede inşaat aşamasına geçmemiş, planlama safhasında bulunan 25,2 GW’lık kömür santrali projesi kaldığına işaret ediyor. Bu durum, yalnızca beş yıl önce bu dört ülkede planlama aşamasında bulunan 125,5 GW’lik santrale kıyasla, proje stoğunun yüzde 80 küçüldüğü anlamına geliyor.

Türkiye’de kömür projelerinin finansmanı için Çinli yatırımcılara yöneliş var

Türkiye’de de benzer bir eğilim gözlemleniyor. İzin-lisans aşamasındaki kömür kapasitesi, ulusal ölçekte sağlanan teşviklere rağmen, 2015’teki 59,2 GW seviyesinden 2020 yılına gelindiğinde 20,4 GW’a geriledi, yani yaklaşık 40 GW’lık kapasite rafa kalktı. Bu durum proje stoğunda yüzde 66 oranında bir düşüş anlamına geliyor. Sadece 2020 yılında 21, 2021’de ise beş kömürlü termik santral projesi ya iptal edildi ya da rafa kalktı. Öte yandan, kamuoyu tepkisinin artması ve yatırımcıların iştahının azalmasıyla, Türkiye’deki yetkililer kömür projelerinin finansmanı için yüzünü Çin’e döndü. Türkiye’de yeni kömür projelerinin hayata geçmesi için yegâne olanak Çinli yatırımcılar olarak görülüyor. 1,3 GW kurulu gücündeki EMBA Hunutlu termik santralinin inşaatı, Çin’den alınan 1,38 milyar dolarlık finansman sayesinde devam ediyor. Türkiye Varlık Fonu, Kahramanmaraş’ta planlanan ve 1,8 GW kurulu güçteki Afşin C kömür santrali projesine yönelik 2021’de gerçekleştireceği ihale için Çinli şirketlerin dikkatini çekmeye çalışıyor.

Küresel ölçekte, yeni devreye alınan termik santraller 2020 yılında 50,3 GW’a geriledi. Bu rakam, 2019’da devreye giren santrallere kıyasla yüzde 34 düşüş gösterdi. Bu düşüşün nedenleri arasında planlama aşamasındaki projelerin finansman zorlukları ve birçok projenin COVID-19 salgını nedeniyle ertelenmesi bulunuyor (Tablo 1).

Hindistan’da, 2 GW’lık termik santralin devreye alınması ve 1,3 GW’lık termik santralin devre dışı bırakılması sonucu, kömür kurulu gücündeki net artış 2020’de yalnızca 0,7 GW olarak gerçekleşti.

İnşaatı başlayan santrallerin kurulu gücünde yüzde 5 oranında gerileme yaşandı. 2019’da 28,3 GW olan inşa halindeki kurulu güç, 2020’ye gelindiğinde 27,0 GW’a geriledi. Çin dışında inşaatı başlayan termik santral kurulu gücü 2020 yılına gelindiğinde, 2019’daki 21,1 GW’lık seviyesinden 5,5 GW’a geriledi. Bu durum inşaatı başlayan termik santral kurulu gücünde yüzde 74 oranında düşüş anlamına geliyor.

Global Energy Monitor tarafından hazırlanan raporun yazarları arasında Sierra Club, Enerji ve Temiz Hava Araştırma Merkezi (CREA), Climate Risk Horizons, GreenID, Ekosfer ve Avrupa İklim Eylem Ağı’ndan (CAN Europe) uzmanlar yer alıyor.

Avrupa İklim Eylem Ağı (CAN Europe) Türkiye İklim ve Enerji Politikaları Koordinatörü Özlem Katısöz, Türkiye’deki eğilimin, enerji politikasının, yeni kömür santrali yapma hedefini terk etmek, rüzgar ve güneş gibi yenilenebilir kaynakları daha etkin şekilde teşvik etmek üzere revize edilmesinin zamanının geldiğini gösterdiğini ifade etti. Katısöz; “Hatta bunun ötesine geçip, AB’deki gibi işletmedeki kömür santrallerinin kapatılmasına yönelik adil ve hızlı bir enerji dönüşümü ile kömürden çıkış planlarına başlamamız gerekiyor” dedi.

Ekosfer Derneği’nin kurucularından Özgür Gürbüz ise, Türkiye’nin hâlâ kömürden çıkış planının bulunmadığını ve hükümetin kömür santrallerinin sayısını artırmak istediğini kaydetti. Ekonomik kriz ve koronavirüs salgınının, kömür santrallerindeki gelişmeleri yavaşlattığını ancak daha fazlasına ihtiyaç duyulduğunu vurgulayan Gürbüz, iklimi koruma konusunda anlamlı bir hedefin yokluğunda, kömür projelerinin iklim değişikliğine olan etkisinin dikkate alınmadan tartışıldığına dikkat çekti. Turkiyedekomur.org isimli web sitesiyle, Türkiye’deki kömür sorununun iklim değişikliği ve küresel gelişmeler göz önünde bulundurularak değerlendirilmesine katkıda bulunmayı amaçladıklarını ifade eden Özgür Gürbüz; “Resmin bütününü görmek, Türkiye’nin iklim dostu enerji politikaları oluşturmasına ve Paris İklim Anlaşması’nı onaylamanın öneminin ortaya çıkmasına yol açmasını umuyoruz” dedi.

2020 yılında, birçok ülkenin enerji planlarında kömür miktarını azaltma kararına şahit olduğumuzu hatırlatan Global Energy Monitor Kömür Programı Direktörü Christine Shearer, dünyanın birçok yerinde planlama aşamasındaki kömür santrallerinin, planlanan son santraller olabileceğini belirtti.

blank
2020’de ABD ve AB’de rekor sayıda kömür santrali kapandı, Çin’de yeni devreye alınan kömürlü termik santral sayısındaki artış ise bu düşüşü gölgeliyor. Türkiye’de ise planlanan kömürlü termik santrallerin yarısından fazlası iptal edildi.

Enerji ve Temiz Hava Araştırma Merkezi (Centre for Research on Energy and Clean Air, CREA) baş analisti Lauri Myllyvirta, Geçtiğimiz yıl Çin’de, Almanya ve Polonya’nın toplam kömür kapasitesine denk düzinelerce yeni kömür santrali proje stoğuna eklendiğini kaydetti. Myllyvirta, bu projelerin, ülkenin 2030 yılı itibarıyla emisyonlarının düşüşe geçmesi ve 2060’tan önce karbon nötr hale gelmesine yönelik taahhüdünün hayata geçmesinin önünde engel yarattığını vurgulayarak, bu projelerin iptaliyle, ülkenin düşük karbonlu kalkınma patikasında ilerleme imkânı olabileceğini ifade etti.

İlgili Diğer Haberler

Bu web sitesi, deneyiminizi geliştirmek için çerezler kullanır. Bu konuda sorun yaşamadığınızı varsayacağız, ancak isterseniz vazgeçebilirsiniz. Kabul et Daha fazla oku