Adana’daki kömürlü termik santrale itiraz büyüyor

Doğu Akdeniz Çevre Dernekleri Platformu (DAÇE), Adana Tabip Odası, Adana Ziraat Mühendisleri Odası, 350.org, Avrupa İklim Eylem Ağı (CAN Europe), Ekosfer, Sağlık ve Çevre Birliği (HEAL), TEMA Vakfı, WWF-Türkiye ve YUVA Derneği, Adana’nın Yumurtalık ilçesi Sugözü Kumsalı’na yapılan ve ithal kömürle çalışacak Hunutlu Termik Santrali inşaatının bir an önce durdurulması için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’na çağrıda bulundu.

Adana’nın ve İskenderun Körfezi’nin bir termik santral daha kaldıramayacağını belirten kuruluşlar, halk sağlığını tehdit eden santralin Sağlık Etki Değerlendirmesi ve tüm körfezi kapsayan kümülatif hava kirliliği modellemesi yapılmadan inşaatına başlandığını belirterek, santral inşaatının durdurulmasını talep etti.

#AdanayaTemizHava kampanyasını başlatan 10 kuruluş, Çinli Şanghay Elektrik tarafından Adana’ya kurulan termik santralin ÇED Raporu’nda ölçülen hava kirliliği verilerinin ulusal limit değerleri karşılamadığına, santralin ÇED olumlu kararının da bu sebeple geçerli olmadığına dikkat çekti. 

Adana’da 2 bin ölüm engellenebilirdi

Covid-19 krizinin, hava kirliliğinin insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkisini bir kez daha hatırlattığını vurgulayan 10 Sivil Toplum Kuruluşu, nüfusun yoğun olduğu Adana merkezde hava kirliliği Dünya Sağlık Örgütü’nün sınır değerleri altında tutulabilseydi, 2019 yılında 2 bin 72 ölümün engellenebileceğini belirtti¹. Bu veri, Adana’da her 5 kişiden 1’inin hava kirliliğine bağlı sebeplerden hayatını kaybettiğini gösteriyor.

Türkiye’de ise en güncel verilere göre dış ortam hava kirliliği yılda yaklaşık 52 bin erken ölüme neden oluyor².

Yılın yüzde 65’inde kirli hava soluyan şehir

İki milyonu aşan nüfusuyla Adana, Çevre Mühendisleri Odası’nın yeni yayımlanan Hava Kirliliği Raporu’na göre, 2019 yılı boyunca 236 gün, yani yılın yüzde 65’inde kirli hava soludu. Aynı yıl Adana’nın merkezinde ölçülen PM10 hava kirleticisinin, Türkiye’de belirlenmiş ulusal kirlilik limitlerinin iki, Dünya Sağlık Örgütü’nün önerdiği limitlerin dört katı üzerinde olduğu belirlendi.

Kömürlü termik santraller ve ağır sanayinin yer aldığı İskenderun Körfezi’ndeki birçok istasyonda hava kirliliğine ilişkin anlık veri akışı sağlanamıyor. Bölgede yaşayan insanlar kirliliği takip edemediği gibi, bölgedeki termik santrallerin baca gazı ölçümlerinden çıkan sonuçlar talep edildiğinde dahi kişilerle paylaşılmıyor. Kuruluşlar ayrıca Adana’daki hiçbir istasyonda en tehlikeli hava kirleticisi olan PM2,5’in ölçülmediğine dikkat çekti.

Kanser vakaları 11 kat arttı

1. Dünya Sağlık Örgütü’ne (DSÖ) bağlı Uluslararası Kanser Ajansı (IARC) 2013 yılında dış ortam hava kirliliğini, insan için kanser yapıcı (Grup-1) olduğunu ortaya koymuştur; akciğer kanserine neden olduğu ve mesane kanseri riskini artırdığını açıklamıştır³. İç ve dış ortam hava kirliliğ dünyada her yıl 7 milyon erken ölümden sorumludur.
2. Adana’da 2019 yılında 30 yaş üstü 9.485 ölüm arasından (kazalar/dışsal yaralanmalar hariç), dış ortam hava kirliliğine bağlı ölüm sayısı ortalama 2.072 kişi olarak tahmin edilmiştir. Diğer bir ifadeyle Adana’da 2019 yılında hava kirliliği emisyonları Dünya Sağlık Örgütü sınır değerlerinin altında tutulabilseydi, her 5 kişiden 1’inin ölümü engellenebilirdi. Hesaplamada Dünya Sağlık Örgütü’nün AirQ+ isimli programı, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın koordine ettiği ve Adana’yı daha iyi temsil ettiği için merkezdeki iki hava kirliliği istasyonu verileri, TÜİK nüfus ve ölüm istatistikleri kullanılmıştır. Daha fazla bilgi için Hunutlu Görüş Notu.
3. Adana yıl boyu kirli hava soluyor: Adana kent merkezindeki bulunan Adana Meteoroloji istasyonunki yıllık PM10 kirleticisi, Türkiye ve AB’nin ulusal sınır değerinin 2 kat, Dünya Sağlık Örgütü tavsiye değerinin 4 kat üzerinde ve sağlıksız.

Tablo 1: 2019 Yıllık PM10 Ortalaması ve Yıllık Sınır Değerler (40 ug/m3)/Yıl⁴

Ulusal Yıllık Sınır Değer	DSÖ Yıllık Sınır Değeri	Adana – Meteoroloji	Adana – Valilik	Adana – Çatalan	Adana – Doğankent
40 µg/m³	20µg/m³	82 µg/m³	52 µg/m³	20 µg/m³	14 µg/m³

4. Adana’da gün içinde aşılmaması gereken hava kirliliği limitleri defalarca aşıldı: Çevre Mühendisleri Odası’nın 2019 Hava Kirliliği  Raporu’na göre⁵ Adana, PM10 kirliliğinde en çok limit aşımı yaşanan illerden biri. Ayrıca Adana Valilik istasyonunda 50µg/m³ günlük ortalamasını geçmemesi gereken PM10 kirleticisi 2019’da 365 günün 236’sında aşılmış; halbuki bu aşım sayısının 35 günü geçmemesi gerekmektedir.⁶

Grafik 1: Adana’da Ölçülen Günlük PM10 Kirleticisi ve Günlük Ulusal Sınır Değerler (50 ug/m3)

5. Hunutlu Termik Santrali’nin Yapılması İstenen Yerde Hava Zaten Kirli: Hunutlu Termik Santrali’nin nihai ÇED raporunda verilen PM10 kirleticisine ait ölçümler, insan sağlığının korunması ve AB mevzuatıyla uyumlaştırma için güncellenen Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği’ndeki sınır değerlerin üzerindedir.

Tablo 2: Hunutlu Termik Santrali’nin ÇED raporunda geçen PM10 Hava Kirleticisi Ölçümleri

ÇED Raporundaki 2013 Temmuz Tarihli Ölçümler	Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Sınır Değer (2013)	Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Sınır Değer (2019 ve sonrası)
PM10-1 ölçüm noktası 83 µg/m3 PM10-2 ölçüm noktası 50 µg/m3	100 µg/m3	50µg/m3

6.Kirli Bölgeler Ölçülmüyor: Çevre ve Şehircilik Bakanlığına ait dört hava kalitesi izleme istasyonunun sadece ikisi şehir merkezinde bulunuyor. Organize sanayi ve Sugözü Termik Santrali gibi büyük kirleticilerin yer aldığı bölgelerde kirlilik ölçülmüyor.

7. Kümülatif Etki Göz Önünde Bulundurulmalı: Hava kalitesi modellemesinin yapıldığı santralin etrafındaki 9 km yarıçaplı bölgenin içinde çok sayıda yerleşim ve Sugözü Kömürlü Termik Santrali (kuş uçuşu 1,8 km) bulunuyor. İskenderun Körfezi’nde çok sayıda ağır sanayi yer alıyor, tüm körfezdeki kirlilik ÇED Raporu’nun kümülatif etki değerlendirme kısmında yer almıyor.

8. Sağlık Etkisi Değerlendirilmeli: Sağlık Etki Değerlendirmesi (SED) bir politika, plan, program ya da projenin olası ve bazen amaçlanmamış etkilerini, hem toplum sağlığı hem de bu etkilerin toplum içindeki dağılımı açısından, sistematik olarak değerlendiren yöntem, metot ve araçların bütünüdür⁷. Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) tahminlerine göre, DSÖ Avrupa Bölgesinde iyi test edilmiş çevre ve sağlık müdahaleleri bu ülkelerdeki toplam ölüm oranlarını neredeyse %10 oranında azaltabilir. SED, dünya çapında uygulanmaya başlanan ve DSÖ’nün de üzerinde çalıştığı bir değerlendirme tekniğidir, Hunutlu Termik Santrali’nin yeri ve yapısı itibariyle uygulanması gerekir.

Harita 1: Hunutlu TES Projesi’nin proje alanının çevresindeki yerleşimlere mesafesi

Kampanya hakkında detaylı bilgi için: adanayatemizhava.org

Kampanyaya imza atmak için: Change.org/adanayatemizhava