Göreme Ortahisar alternatif yolu 1.derece arkeolojik SİT alanından geçiyor

UNESCO Dünya Kültür Mirası listesinde bulunan Kapadokya Bölgesi Nevşehir ilinde Göreme ile Ortahisar’ı birbirine bağlayacak, Göreme Açık Hava Müzesi batısındaki sırt boyunca çift gidişli yeni alternatif karayolu yapımı devam ediyor.

Göreme Açık Hava Müzesi’ne yakın olan alternatif karayolu güzergâhı, 2014 yılı Nevşehir Kültür Varlıkları Koruma Kurulu kararına göre, 1.derece arkeolojik SİT alanında yer alıyor. Yolun yapıldığı zemin, jeolojik olarak volkanik tüf, volkan külü kaya birimi içinde bulunuyor. Zemin az sert, gevşek ve kolay kazılabilir özelliktedir. Karayolu açılması morfolojik olarak bozulmaya yol açacağından, yağmur suları ve rüzgâr etkisiyle erozyonu hızlandıracak, alanın aşınması kolaylaşacaktır.

Karayolu için ÇED gereklidir

25.11.2014 tarihli ÇED Yönetmeliği ÇED uygulanacak projeler listesi Madde 8/c: “Devlet karayolları” için, yine 29 Temmuz 2022 tarihinde yayımlanan yeni ÇED Yönetmeliğinin 9/c maddesine göre “Devlet karayolları” yapımında ÇED gereklidir denilmektedir. Nevşehir Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü ÇED duyurularında yer alan projeler arasında bu alternatif karayolu yapımıyla ilgili bir ilan bulunamamıştır.

Tıbbi jeolojik rapor gerekli

T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, 19.8.2008 tarih, 10337 sayılı, 1.3.2009 tarihinde yürürlüğe giren genelgesiyle ‘Tıbbi Jeolojik Tehlikeler alt başlığı altında’, “her tür ve ölçekteki planlama çalışmaları sırasında tıbbi jeoloji konusunda uzman jeoloji mühendislerince jeomedikal (tıbbi jeolojik) tehlikelerin belirlenmesi, planlama faaliyetlerinde bu tür tehlikelerin de bir yönlendirici veya sınırlandırıcı eşik olarak dikkate alınması gereklidir.”

Genelgeye göre, Nevşehir ilinde her tür ölçekte imara esas planlama, tesis kurulmasında, madencilik, taş-mermer ocakçılığı, DEVLET KARAYOLU yapımında, yer altı deposu ve otel çalışmalarında, kanserojen eriyonit minerali olup olmadığı konusunda ‘Tıbbi Jeolojik Rapor’ hazırlanmakta ve bu yönde bir rapor, Nevşehir Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünce istenmektedir.

Yolun geçeceği alanın,  özel kanunla yetkilendirilen, her tür ölçekte plan yapma yetkisi olan Kapadokya Alan Başkanlığı yetkisinde olduğu görülmektedir. Sanırım Kapadokya Alan Başkanlığı’nın yetkili olması dolayısıyla ÇED uygulanmadığı anlaşılmaktadır.

Kapadokya Alan Başkanlığı’nın alternatif yol yapma kararı gerekçesi bilimsel ve teknik verilere dayanmamaktadır.

Kapadokya Alan Başkanlığı’nın 10.8.2022 tarihinde kamuoyuna yaptığı açıklamada, alternatif yolun yapılma nedeninin titreşim, atmosferik gazlar olduğu ve ağır tonajlı araçların geçmesine bağlanarak yolun yakınındaki Kızlar Manastırı, Tokalı, Elmalı, Yılanlı kiliselerinin zarar gördüğü belirtilmektedir. Alternatif yolun 2.2 km uzunluğunda ve 5-7 m genişliğinde kadastral yol hattında olduğu, kaya oluşumlarının uzağından ve Saklı Kilise’ye 18 metre mesafeden geçtiği belirtilmektedir.

Bu gerekçelerin bilimsel bir dayanağı ve geçerliliği bulunmamaktadır. Alternatif yolun yapılma gerekçelerinden birisinin de ağır tonajlı araçların yarattığı titreşimler denilmektedir. Peki, açık hava müzesinin hemen yakınından geçen alternatif yoldan geçecek ağır tonajlı araçların yarattığı titreşimlerden etkilenmeyecek mi? Böyle bir gerekçenin bilimsel dayanağı bulunmamaktadır. Nasıl ki, tünellere LPG’li araçlar ve tehlikeli madde taşıyan araçlar giremiyorsa, mevcut yol için de bu şartlardaki araçlar giremez denilir ve böylece alternatif yolun yapılma gerekçesi ortadan kalkmış olurdu.

Gerekçe olarak sunulan ancak hangi gazlar olduğu açıklanmayan atmosferik gazların etkisi iddia edildiği üzere eski yolda oluyorsa, açık hava müzesi yakınındaki alternatif yolda da olacaktır. Kadastral denilen yol, vatandaşların kullandığı tarlalara giden bağ yoludur. Alternatif yolun bölünmüş çift yol olduğu belirtilmektedir. Duyuruda ifade edilen kaya oluşumlarından ne anlatılmak istendiği açık değildir. Jeolojik olarak yolun geçtiği zemin de jeolojik olarak oluşan volkanik tüf, ignimbrit ve volkan külü bir kaya birimidir. Göreme ile Ortahisar arasında alternatif yol yapılması gerekçeleri bilimsel temelli olmayıp, fizibilite çalışmalarına dayandırılmadan, zorunlu bir ihtiyaçtan kaynaklanmayıp, kamu yararına değildir.

Dr. Eşref Atabey

Jeoloji Yüksek Mühendisi / Tıbbi Jeoloji uzmanı / Yazar

Kaynaklar

• Eşref Atabey. 2013. Nevşehir İli Tıbbi Jeolojik Unsurları ve Halk Sağlığı. Nevşehir Belediyesi Yayınları. 399s. ISBN: 9944-5633-7-6
• https://kapadokyaalan.ktb.gov.tr/TR-326558/goreme-ortahisar-yol-projesi-hakkinda-kamuoyu-aciklamas-.html
• https://www.evrensel.net/haber/467719/kapadokyada-peri-bacalarini-yikarak-yol-yapiyorlar
• Kapadokya Bölgesi I. ve III. derece arkeolojik sit alanı sınırları. Nevşehir Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Karar-2014
• Kapadokya Alan Komisyonunun Teşkili, Görevleri, Çalışma Usul Ve Esasları Hakkında Yönetmelik. 1.8.2019 tarihli 30874 sayılı Resmi Gazete.