Türkiye’nin Plastik Çöp İthalatı ve Çevre Sorunları Algısı Raporu yayımlandı
Türkiye’nin plastik çöp ithalatı sorunu hakkında uzun zamandır çalışmalar yürüten Mikroplastik Araştırma Grubu tarafından hazırlanan yeni bir raporla yasadışı çöp döküm ve yakım faaliyetleriyle gündeme gelen bu sorunu toplumun nasıl değerlendiği ortaya kondu.
2018 yılından sonra Türkiye, özellikle Avrupa menşeli plastik çöplerin ana varış noktalarından biri haline geldi. Bu durum birçok yasa dışı olayı da beraberinde getirdi. Özellikle Interpol ve GITOC tarafından yayınlanan çöp ithalatı ve ilişkili suç faaliyetleriyle ilgili raporlarda genişçe yer alan aktivitelerin başında; ithal edilen plastik çöplerin yasadışı bir şekilde gelişigüzel olarak dökülmesi ve yakılması yer alıyor. Ayrıca, yine aynı raporlarda, bu çöplerin geri dönüşüm tesislerinde kaza süsü verilerek yakıldığına dair güçlü emareler olduğu belirtiliyor.
Yasadışı çöp döküm ve yakım faaliyetleriyle gündeme gelen çöp ithalatı sorununun toplum tarafından nasıl algılandığına dair herhangi bir çalışma yapılmamıştı. GAIA/Global Alliance for Incinerator Alternatives’in desteklediği, Eksen Research tarafından saha çalışması gerçekleştirilen Türkiye Toplumunun Plastik Çöp İthalatına Ve Çevre Sorunlarına Bakış Açısı Araştırması, Türkiye’de toplumun çöp ithalatı konusundaki algısını ortaya koyan ilk geniş kapsamlı araştırma özelliğine sahip. Çöp ithalatının tamamen yasaklanması için gerekli kamuoyu desteğinin ne düzeyde olduğunun araştırıldığı çalışma, gelecekte yapılacak etkinliklerin hangi yönde olması gerektiği konusunda ilgililere çeşitli fikirler oluşturmaları için veri sağlıyor.
CATI (telefon görüşmesi) yöntemiyle gerçekleştirilen araştırma için Türkiye genelinde 25 ilde toplam 1078 kişiyle çevre sorunları ve çöp ithalatı konusunda görüşme yapılmış. Araştırmaya katılanların verdikleri bilgiye göre; katılımcıların yüzde 61,8’i ülke gündemini sosyal medyadan takip ediyor. En çok takip edilen sosyal medya platformları; yüzde 54,2 ile Instagram birinci sırada, yüzde 43,9 ile Twitter ise ikinci sırada yer alıyor.
Türkiye’nin en önemli çevre sorunlarının sıralaması
Çalışmada, katılımcıların çevresel konulara duyarlılığını anlamak için 0 (hiç duyarlı değil) ile 5 (son derece duyarlı) arasında bir puan vermeleri istenmiş ve katılımcıların yüzde 88,2’si duyarlı olduğunu (4) veya son derece duyarlı olduklarını belirtmişler. Katılımcılardan çevre sorunlarını önem derecelerine göre sıralamaları istenmiş ve en önemli üç sorun olarak sırasıyla; hava kirliliği, iklim değişikliği ve plastik kirliliği olarak ifade edilmiş.
2018 yılında yılında, Çin’in plastik çöpleri ithal etmekten vazgeçmesiyle beraber Türkiye, özellikle Avrupa menşeli plastik çöplerin ana varış noktalarından biri haline geldi. 2017 yılında 261.864 ton plastik çöp ithal eden Türkiye, 2018 yılında 436.910 ton, 2019 yılında 559.900 ton, 2020 yılında ise 772.831 ton plastik çöp ithalatı gerçekleştirdi. 2021 yılında, bu rapor yayımlandığında henüz resmi olarak açıklanmamış olsa da Basel Action Network tarafından derlenen verilere dayanarak, Türkiye’nin Kasım 2021’de aylık 45.500 ton plastik çöpü sadece Avrupa Birliği ülkelerinden ithal ettiği açıklandı.
Araştırmacılar, katılımcılara, plastik atık ithalatından ne kadar haberdar olduklarını sorusunu yönelttiğinde, katılımcıların yüzde 45’i bu olaydan haberdar olduğunu belirtmiş. ‘Türkiye plastik atık ithal etmeli mi?’ sorusuna ise katılımcıların yüzde 61’i “Hayır” cevabını vermiş. Plastik atık ithalatı konusunda bilgisi olan veya olmayanlar sırasıyla; yüzde 66,5 ve yüzde 56,8 oranında plastik atık ithal edilmemesi gerektiğini belirtmişler.
Plastik çöp ithalatı konusunda negatif bir algı mevcut
Mayıs 2021’de bir yasal düzenleme yapılmış ve plastik çöp ithalatı önemli ölçüde yasaklanmış fakat endüstrinin lobi faaliyetleri nedeniyle bu yasal düzenleme, uygulamaya girdiği Temmuz 2021’in başlarından kısa bir süre sonra tekrar kaldırılarak yasaklanan etilen polimer kodlu plastik çöpler -ki toplam ithalatın yaklaşık yüzde 74’üne denk geliyor- için ithalat yolu tekrar açılmıştı.
Çalışmada, katılımcılara geçen yıl Türkiye’nin AB ülkeleri, İngiltere ve ABD’den yaklaşık 800.000 ton plastik atık ithal etmesi konusunda ne düşündükleri sorulduğunda, katılımcıların yüzde 41,6’sı olumsuz görüş bildirmiş.
Gerçekleştirilen bu çalışma sonucunda, mevcut farkındalık düzeyinin yeterli olmadığı, ancak farkındalığı olanların çoğunluğunun plastik çöp ithalatı konusunda negatif bir algıya sahip oldukları anlaşılmıştır. Çalışma sonucu elde edilen önemli bir diğer bilgi de, katılımcıların geri dönüşüm tesisi yangınları konusunda yakınlarında bir tesis bulunduğunu belirtmelerine rağmen yeterli düzeyde farkındalık sahibi olmadıklarıdır.
