Uydu verileriyle orman yangınları önlenecek

Orman yangınlarının önceden tahmin edilerek bir erken uyarı modelinin geliştirilebilmesi için yapılan araştırmalar, yangın ve iklim arasındaki ilişkinin daha iyi anlaşılması gerektiğine dikkat çekiyor. Boğaziçi Üniversitesi Çevre Bilimleri Bölümü’nden doktora öğrencisi Burcu Calda’nın Boğaziçi Üniversitesi Çevre Bilimleri Bölümü Öğretim Üyesi Dr. M. Ali Khalvati’nin danışmanlığında yürüttüğü proje, orman yangınlarının önceden tahmin edilebilmesi konusunda yeni bir perspektif sunuyor.

Araştırmacılar bu projede, Massachusetts Institute of Technology ile yapılan iş birliği sayesinde, toprağın nemini uydu sistemiyle ölçen SMAP teknolojisini Türkiye’de ilk defa uygulayacaklar.

Boğaziçi Üniversitesi ve İzmir Ege Üniversitesi Bayındır Meslek Yüksekokulu işbirliğinde başlayan proje, İzmir’de gerçekleştirilecek sera ve laboratuvar çalışmalarından oluşacak. Yapılan çalışmalar, faydalı bir toprak mikroorganizması olan arbüsküler mikorizal fungusun (AMF) toprağın nemini artırmadaki etkisini ölçecek. Böylece orman yangınları açısından riskli olup Akdeniz iklim şartlarının görüldüğü bir bölge olan İzmir’de orman yangınlarını önlemek için AMF’nin nasıl bir rol üstlendiği değerlendirilecek. Bir yıl sürmesi planlanan proje, durdurulamayan orman yangınlarının başlamasında bariyer görevi gören toprak nemini SMAP teknolojisiyle belirleyerek toprak nemini artırmada mikroorganizmaların rolünü araştıracak, böylece orman yangınlarıyla mücadele konusunda biyolojik bir çözüm önerecek.

Burcu Calda’nın araştırmasına, Boğaziçi Üniversitesi Çevre Bilimleri Bölümü’nde öğretim üyesi olan ve 2000’li yıllarda Türkiye’nin tüm bölgelerinde toprak mikroorganizmaları ve kuraklık üzerine projeler yürüten Dr. M. Ali Khalvati ve Boğaziçi Üniversitesi İklim Değişikliği ve Politikaları Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Levent Kurnaz danışmanlık yaptı.

Topraktaki nemi ne kadar koruyabilirsek yangınları o derece önleyebiliriz

Projenin detayları hakkında bilgi veren Dr. M. Ali Khalvati ve Burcu Calda, T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü’nün 2019 verilerine göre Akdeniz ve Ege Bölgesi’nde çıkan orman yangın sayısının daha fazla olduğunu ve özellikle Muğla (264 yangın), Antalya (199 yangın) başta olmak üzere İzmir ve Çanakkale’de diğer illere göre daha yüksek sayıda olduğunu belirtiyorlar. Dr. M. Ali Khalvati ve Burcu Calda projeye dair şu bilgileri veriyor; “Genel kanının aksine, orman yangınları ağaçların üstünden veya dallardan değil topraktan başlar. Bu nedenle yangınları önleyen temel unsur aslında yağmurdur. Önceden, orman yangınlarıyla bu kadar sık karşılaşmıyorduk, çünkü daha düzenli yağmur yağdığından toprağın nemi dengeliydi. Şimdi ise, küresel ısınmayla yağmur dengesinin bozulduğunu ve toprağın neminin her geçen gün azaldığını söyleyebiliriz. Bizim projemiz de topraktaki bu nemi korumayı esas alıyor ve bunun için mikroorganizmaların faydasını göz önünde bulunduruyor.

Araştırdığımız bu mikroorganizmanın ismi arbüsküler mikorizal fungus (AMF). Köklerde çıplak gözle görebildiğimiz simbiyotik birçok mantar türleri bu mikroorganizmalara örnek oluşturuyor. Çalışmamızda mantarları mikroskop altında takip ederek uzun vadede AMF aşılamasının toprağın nem oranını yükseltmede nasıl fayda sağladığını incelemeyi planlıyoruz. AMF sayesinde topraktaki nemi ne kadar koruyabilirsek yangınları önlemek o kadar mümkün olacak“.

Tarım ve Orman Bakanlığı’na bağlı Orman Genel Müdürlüğü’nün 2019 yılı verilerine göre, geçen yıl Türkiye’de toplam 2 bin 688 orman yangını meydana geldi.

Yüzey toprağındaki su miktarını ölçen uydu sistemi ile takip edilecek

Proje kapsamında toprağın nemini, The Soil Moisture Active Passive (SMAP) sistemiyle takip edecek bir çalışma yürütülüyor. SMAP, yüzey toprağında bulunan su miktarını ölçen yörüngedeki bir uydu sistemi. Bu uydu, belli dataları topluyor ve genelde dünya üzerindeki iklimsel analizler için kullanılıyor. Bu projede, SMAP uydu sistemi, toprak nem koşullarına ilişkin veri elde etmek için kullanılıyor. SMAP uydu sisteminden alınan toprak nem verisi, Türkiye için değerlendirilecek, böylece, araştırmanın gerçekleştirileceği İzmir’deki serada toprak nemine dair bilgi alınabilecek.

Massachusetts Institute of Technology ile yapılan işbirliği, Türkiye’de bu teknolojinin sadece bu projede kullanılmasına imkan tanıyor. SMAP sistemi, toprak nemindeki değişimleri gösterdiğinden, nem oranı çok düşük olan bölgelerde tedbirler alınarak olası bir yangın önlenebileceği, bu projenin savını oluşturuyor.

Araştırmacılar, orman yangınlarındaki artışın temel nedenlerinden birinin iklim değişikliği olduğunu, ancak yangınların başlamasında temel etkenin hâlâ insan olduğunu vurguluyorlar. Bu nedenle, orman yangınlarını önlemede hedefin; insan kaynaklı yangınları hemen fark etmek ve bunları hızlıca kontrol altına almak olduğunun altını çiziyorlar.